Bij werkzaamheden aan de Meerssenerweg in Maastricht is een deel van de Romeinse heerbaan aan het licht gekomen die Keulen via Heerlen, Maastricht en Tongeren met Boulogne-sur-Mer aan de Noordzeekust verbond. Deze ontdekking maakt het mogelijk het oostelijke tracé van de weg met grotere zekerheid te reconstrueren.

Wie in Haspengouw over Romeinse wegen fietst, komt geregeld tumuli tegen. Dit zijn grote grafheuvels, vaak van welgestelde eigenaars van villae of landbouwdomeinen. In 1989 ontwikkelde ik samen met het fantastische team van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum een fijne fietsroute die de toeristen door een prachtig landschap van de ene naar de andere grafheuvel leidde. Om dat te realiseren werden al deze grafheuvels van infoborden en rustplekken voorzien. Ik ben er nog steeds trots op. Vandaag ben ik nog eens langs een aantal van die grafheuvels gefietst. Het is pijnlijk om te zien, maar zelfs bij het begin van het toeristisch seizoen zijn de sites van de meeste grafheuvels onvoldoende of niet onderhouden, de toegang door planten overwoekerd, banken en infoborden verdwenen. Een bank van de Via Belgica aan een hoeve in Herderen vermeldt de Gentombe die door het woekerende groen niet zichtbaar is. Een plaatje van het Agentschap Onroerend Erfgoed aan de Cockaertstombe signaleert dat de Vlaamse overheid een premie geeft voor de werken aan dit beschermd erfgoed. Het is ontnuchterend terwijl eenvoudig groenonderhoud door de stad of de gemeente al een wereld van verschil zou maken. Alleen de kleine tumulus midden in de velden van Vechmaal springt eruit, netjes onderhouden met een degelijke informatie. En tijdens mijn fietstochten merk ik dat er geregeld groepjes mensen halt houden. In feite kan men enkel besluiten dat onze overheden er geen belangstelling voor hebben. 

Verborgen tegen de rustige hellingen van de Caelius in Rome, de huidige Celio vlak bij het Colosseum, ligt een van de meest sfeervolle oude straten van de stad: de Clivus Scauri. Vandaag noemen de Romeinen deze straat de Clivo di Scauro. De naam ervan is wellicht afgeleid van de machtige aristocratische gens Scauri (meervoud van Scaurus, wat "kromvoet" of "met gezwollen enkels" betekent), een prominente en invloedrijke Romeinse familie. De familie maakte deel uit van de gens Aemilia, een van de machtigste patriciërsfamilies van de Romeinse Republiek. Bekend is Marcus Aemilius Scaurus, een prominent figuur uit de late Romeinse Republiek.

Trets zal bij de meeste lezers wellicht onbekend zijn. Het is een onooglijk kleine Frans stadje tussen Aix-en-Provence en Saint-Maximin-La-Sainte-Baume. Ondanks die bescheiden omvang heeft het een lange en rijke geschiedenis. Dat viel mij op toen ik het front zag van een Romeinse sarcofaag die ingemetseld was in een van de zijgevels van de mooie romaanse parochiekerk Notre-Dame-de-Nazareth die rond 1000 werd gebouwd. De sarcofaag is nogal verweerd en het opschrift valt niet meer te lezen. De oorsprong van deze kerk zou echter teruggaan tot de 4de of de 5de eeuw. Ze was mogelijk gebouwd op de plaats van of in de buurt van een oude of laat-antieke nederzetting, misschien een vroeg-christelijk gebedshuis.

Op de Via Julia Augusta of de Via Aurelia lag Aquæ Sextiæ, de huidige stad Aix-en-Provence. De geschiedenis van deze Romeinse stad in Gallia Transalpina is nauw verbonden met die van het naburige Entremont, een oppidum van de Saluvii dat op zowat drie kilometer daar vandaan lag. Om hun macht te breken, vernietigde Rome het oppidum na een belegering in 123 voor Christus. Vervolgens stichtte Gaius Sextius Calvinus een fort op de vlakte, vlakbij de thermale bronnen. Hij gaf zijn naam aan de plek, “Aquae Sextiae” of “de wateren van Sextius”.

De archeologische site van de antieke Romeinse stad Baelo Claudia, aan de Costa de la Luz in Zuid-Spanje op zowat twintig kilometer van Tarifa bij de Straat van Gibraltar, is een juweel.  De stad werd tegen het einde van de tweede eeuw voor Christus  gesticht en was oorspronkelijk een vissersplaats. De visvangst, het pekelen van voedsel en de productie van garum en de handel onder meer met het tegenoverliggende Afrika, waren de belangrijkste bronnen van inkomsten en zorgden ervoor dat de stad tijdens de Julisch-Claudische dynastie erg welvarend werd. Van keizer Claudius ontving de stad het statuut van municipium.

In Ronda op de Plaza del Socorro staat het imposante standbeeld van Hercules met zijn twee leeuwen, het trotse held van Andalusië die hier eeuwig over de stad waakt. De boog die twee zuilen verbindt, draagt het opschrift “Dominator Hercules Fundator” eronder staat  "Andalucía por sí para  España y la humanidad".

Naar aanleiding van een mooie  ets van Medard Verburgh die ik een tijdje geleden kocht, schreef ik reeds een blogje over de Ponte Pietra en de Via Postumia, de belangrijke Romeinse heerbaan in Gallia Cisalpina, die volgens Strabo en Tacitus in 148 voor Christus werd aangelegd door de Romeinse consul Postumius Albinus. 

Vandaag de dag zijn op verschillende plaatsen in Zuid-Frankrijk nog steeds sporen van de Via Domitia zichtbaar. Deze Romeinse weg werd in 118 voor Christus door proconsul Domitius Ahenobarbus aangelegd om Spanje met Italië te verbinden. Zo ook enkele overblijfselen van deze oude weg die door Sextantio, de huidige gemeente Castelnau-le-Lez bij Montpellier, liep. Het vraagt wel enig speurwerk tussen al de verkavelingen en kmo-zones om deze weg terug te vinden. Met de hulp van een vriendelijke jogger vinden wij het trace van ongeveer een kilometer lang terug achter een woonverkaveling, ter hoogte van de plaatsen 'la Garrigue' en 'le Devois' in Castelnau-le-lez. Het is niet meer dan een ruw pad door het grotendeels verminkte landschap. Langs dat pad ligt net over de helft van de afstand een brede en op het eerste gezicht kunstmatig opgeworpen talud. Misschien gaat het om de oorspronkelijke fundering van de Romeinse heerbaan.

Tijdens onze laatste citytrip naar Rome in begin van december zaten wij ’s avonds in een klein pizzarestaurant in de Via di San Martino ai Monti. De naam ervan was Il Brigantino. Wij hadden er een tafeltje naast een honderdjarige Romein die daar samen met zijn twee zonen en een neef uit Nederland een pizzaatje aan het eten was. Hij vertelde ons dat één van de mooiste kerken van Rome met schitterende mozaïeken de Basilica di Santa Prassede was, waarvan de oude hoofdingang een honderdtal meter verder lag.

Tijdens archeologisch onderzoek in de Merwedekanaalzone in Utrecht is recentelijk een stuk van de weg naar het Romeinse fort op het Domplein blootgelegd. Sinds 20 november 2024 wordt het onderzoek uitgevoerd op een terrein dat bouwrijp wordt gemaakt voor de realisatie van woningen. Het was reeds bekend dat de limesweg door het zuidelijke deel van deze verkaveling liep. De opgravingen worden uitgevoerd door de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht. langs de rivier de Rijn. Het lag op de noordelijke grens van het Romeinse Rijk. Vandaag vinden de archeologen de restanten ervan onder en rond het Domplein. Uit opgravingen was in 2007 reeds gebleken dat het castellum niet aan de doorgaande limesweg lag, maar aan een korte doodlopende zijweg die ervan afsplitste. De huidige opgraving geeft meer informatie over de topografische situatie van het Romeinse fort ten opzichte van de limesweg langs de Rijn.

Doorheen de Cotswolds tussen Aquae Sulis, het huidige Bath, en Corinium, het huidige Cirencester, slingert vandaag de Fosse Way, een stille getuige van Romeinse vernuftigheid. Deze oude weg, aangelegd in de eerste en tweede eeuw na Christus, verbond het Romeinse Exeter in het zuidwesten met Leicester en vormde een strategische grens tijdens de vroege Romeinse bezetting van Groot-Brittannië. Wat ooit een vitale verkeersader was voor soldaten, koeriers en handelaren, is nu een route waar de echo's van het verleden nog altijd voelbaar zijn. Over deze heerbaan reden wij in de eerste week van oktober 2024, met de wagen, op zoek naar Romeinse sites, een ontdekkingsreis door een landschap doordrenkt van geschiedenis.