De archeologische site van de antieke Romeinse stad Baelo Claudia, aan de Costa de la Luz in Zuid-Spanje op zowat twintig kilometer van Tarifa bij de Straat van Gibraltar, is een juweel.  De stad werd tegen het einde van de tweede eeuw voor Christus  gesticht en was oorspronkelijk een vissersplaats. De visvangst, het pekelen van voedsel en de productie van garum en de handel onder meer met het tegenoverliggende Afrika, waren de belangrijkste bronnen van inkomsten en zorgden ervoor dat de stad tijdens de Julisch-Claudische dynastie erg welvarend werd. Van keizer Claudius ontving de stad het statuut van municipium.

In Ronda op de Plaza del Socorro staat het imposante standbeeld van Hercules met zijn twee leeuwen, het trotse held van Andalusië die hier eeuwig over de stad waakt. De boog die twee zuilen verbindt, draagt het opschrift “Dominator Hercules Fundator” eronder staat  "Andalucía por sí para  España y la humanidad".

Naar aanleiding van een mooie  ets van Medard Verburgh die ik een tijdje geleden kocht, schreef ik reeds een blogje over de Ponte Pietra en de Via Postumia, de belangrijke Romeinse heerbaan in Gallia Cisalpina, die volgens Strabo en Tacitus in 148 voor Christus werd aangelegd door de Romeinse consul Postumius Albinus. 

Vandaag de dag zijn op verschillende plaatsen in Zuid-Frankrijk nog steeds sporen van de Via Domitia zichtbaar. Deze Romeinse weg werd in 118 voor Christus door proconsul Domitius Ahenobarbus aangelegd om Spanje met Italië te verbinden. Zo ook enkele overblijfselen van deze oude weg die door Sextantio, de huidige gemeente Castelnau-le-Lez bij Montpellier, liep. Het vraagt wel enig speurwerk tussen al de verkavelingen en kmo-zones om deze weg terug te vinden. Met de hulp van een vriendelijke jogger vinden wij het trace van ongeveer een kilometer lang terug achter een woonverkaveling, ter hoogte van de plaatsen 'la Garrigue' en 'le Devois' in Castelnau-le-lez. Het is niet meer dan een ruw pad door het grotendeels verminkte landschap. Langs dat pad ligt net over de helft van de afstand een brede en op het eerste gezicht kunstmatig opgeworpen talud. Misschien gaat het om de oorspronkelijke fundering van de Romeinse heerbaan.

Tijdens onze laatste citytrip naar Rome in begin van december zaten wij ’s avonds in een klein pizzarestaurant in de Via di San Martino ai Monti. De naam ervan was Il Brigantino. Wij hadden er een tafeltje naast een honderdjarige Romein die daar samen met zijn twee zonen en een neef uit Nederland een pizzaatje aan het eten was. Hij vertelde ons dat één van de mooiste kerken van Rome met schitterende mozaïeken de Basilica di Santa Prassede was, waarvan de oude hoofdingang een honderdtal meter verder lag.

Tijdens archeologisch onderzoek in de Merwedekanaalzone in Utrecht is recentelijk een stuk van de weg naar het Romeinse fort op het Domplein blootgelegd. Sinds 20 november 2024 wordt het onderzoek uitgevoerd op een terrein dat bouwrijp wordt gemaakt voor de realisatie van woningen. Het was reeds bekend dat de limesweg door het zuidelijke deel van deze verkaveling liep. De opgravingen worden uitgevoerd door de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht. langs de rivier de Rijn. Het lag op de noordelijke grens van het Romeinse Rijk. Vandaag vinden de archeologen de restanten ervan onder en rond het Domplein. Uit opgravingen was in 2007 reeds gebleken dat het castellum niet aan de doorgaande limesweg lag, maar aan een korte doodlopende zijweg die ervan afsplitste. De huidige opgraving geeft meer informatie over de topografische situatie van het Romeinse fort ten opzichte van de limesweg langs de Rijn.

Doorheen de Cotswolds tussen Aquae Sulis, het huidige Bath, en Corinium, het huidige Cirencester, slingert vandaag de Fosse Way, een stille getuige van Romeinse vernuftigheid. Deze oude weg, aangelegd in de eerste en tweede eeuw na Christus, verbond het Romeinse Exeter in het zuidwesten met Leicester en vormde een strategische grens tijdens de vroege Romeinse bezetting van Groot-Brittannië. Wat ooit een vitale verkeersader was voor soldaten, koeriers en handelaren, is nu een route waar de echo's van het verleden nog altijd voelbaar zijn. Over deze heerbaan reden wij in de eerste week van oktober 2024, met de wagen, op zoek naar Romeinse sites, een ontdekkingsreis door een landschap doordrenkt van geschiedenis.

Prachtig nieuws toch dat vandaag door Ine Roox in De Standaard wordt gemeld! Iedere Romereis trek ik naar dit fantastisch archeologisch park. Maar het is veel meer dan dat. De Via Appia was aangelegd door Appius Claudius (ca. 340 - na 280 v. Chr.) en groeide uit tot één van de iconische wegen van de Romeinse wereld. Het motief voor de aanleg was zuiver politiek en militair van aard. De heerbaan moest het inzetten van het Romeinse leger tegen de vijandige volkeren in het zuiden van Latium en Campanië faciliteren.

Op de heuvel Le Deffends enkele kilometer ten zuiden van Saint-Maximin-La-Sainte-Baume bezetten de Liguriërs een oppidum. Na de overwinning van Caius Marius op de Cimbri in de Slag bij Aquae Sextiae (Aix-en-Provence) in 102 voor Christus vestigden de Romeinen zich in de vlakte. Ligurische huurlingen streden aan de zijde van de Romeinse legioenen. De Cimbri hadden samen met de Teutones en de Ambrones kort daarvoor in de Slag bij Arausio (Orange) de Romeinen een vernietigende nederlaag toegebracht. De romanisering van de regio rond Saint-Maximin startte onder meer met het uitbouwen van handelsrelaties met Griekse handelaars uit Marseille.

Langs de Autoroute du Soleil ligt Tournus, een prachtig stadje in de Bourgogne met oude verhalen, een mooie abdij, stadstorens en musea. Reeds op het einde van de 1ste eeuw voor Christus situeerde zich hier aan de oevers van de Saône in het land van de Haedui een Romeinse nederzetting met een versterking ter hoogte van het huidige quartier de la Madeleine, een tussenstop langs de strategische Via Agrippa. Het tracé van de heerbaan ligt aan de oorsprong van de hoofdstraat door het huidige stadscentrum waar een aantal hotels en restaurants zijn gevestigd. De weg valt samen met de Route Nationale 6 die de Via Agrippa volgt en die vele duizenden toeristen uit het Noorden naar de stranden aan de Middellandse Zee voerde. Steden zoals het wat verder gelegen Macon, Chalon-sur-Saône en Dijon liggen op gelijkmatige afstanden van elkaar langs dezelfde weg. De naam van de stad verschijnt voor het eerst op de Peutinger-kaart. Zij verschijnt daarop als Ternucio. Gregorius van Tours noemt tijdens de 6de eeuw Castrum Trinorciense. Tournus ontwikkelde zich in die periode tot een bevoorradingsplaats voor de Romeinse troepen en de postdienst. In het zuiden van de stad is de invloed van het oude castrum nog duidelijk afleesbaar uit de plattegrond ervan. De oude muren bleven bewaard in verschillende kelders bewaard.

De reiziger die van Narbonne naar Gerona trok, passeerde altijd de Col de Panissars tussen het Franse Le Perthus en het Spaanse La Jonquera. Daar markeerde het zegemonument van Pompeius (Tropaeum Pompeii) de overgang van de Via Domitia naar de Via Augusta die de reiziger tot in Gades in het uiterste zuiden van Spanje voerde. Strabo vertelt hierover dat “de plek waar het zegemonument van Pompeius staat de grens vormt tussen Iberia en Celtica. Van daar naar Narbonne is het 63 mijl”.

Ongetwijfeld zijn 99% van de toeristen die doorheen het Parijse Île de la Cité en het Quartier Latin slenteren zich er niet van bewust dat hier zich ooit een Romeinse stad uitstrekte. En toch, op de belangrijke route tussen Argentomagus (Saint-Marcel), ooit een oppidum van de Bituriges, en Boulogne-sur-Mer, de belangrijke Romeinse zeehaven aan het Kanaal, lag Lutetia. Het is de naam van de toenmalige Romeinse stad in de provincie Gallia Lugdunensis en in die tijd een niet onbelangrijke halte voor reizigers die noordwaarts trokken.