Voor de kust van Sicilië is een uitstekend bewaard Romeins scheepswrak van de tweede of eerste eeuw voor Christus met honderden amforen en verschillende loden scheepsonderdelen aan ontdekt. De Italiaanse autoriteiten spreken van een belangrijke archeologische vondst. Wie langs de Romeinse steden in de kustregio van de Middellandse Zee reist komt in al die musea interessante 'zeevondsten' tegen. Meestal maken zij deel uit van de algemene collectie, zoals bij voorbeeld in Arles of Marseille. De mooiste presentatie in deze context vond ik het recent geopende Museo Nacional de Arqueología Subacuática in Cartagena dat volledig aan onderwaterarcheologie is gewijd. Beslist een omwegje waard.
Voor veel mensen die niet met archeologisch en epigrafisch onderzoek vertrouwd zijn, zijn amforen banaal. Zij zijn echter onmisbaar voor onze kennis van de economie van de oudheid. Deze grote aardewerken kruiken werden gebruikt als transport- en opslagmiddel voor producten zoals wijn, olijfolie en vissaus. Zij droegen stempels of inscripties die verwijzen naar de specifieke regio van productie en de naam van de pottenbakker of handelaar. Geregeld vertellen restanten op de binnenzijde wat hun inhoud was. Alles samen tonen ze hoe oude handelsroutes liepen en hoe economieën met elkaar waren verbonden. En daarvoor heb je dan liefst weer hoeveelheden nodig, zoals in dit wrak.
Voor de classicus verwijs ik even naar een epigram van Martialis (XIII, 103) over een amfoor met goedkope vissaus (muria):
Amphora muriae
Antipolitani, fateor, sum filia thynni:
essem si scombri, non tibi missa forem.
Amfoor met goedkope vissaus
"Van tonijn uit Antibes ben ik – ik geef het toe – het kind: was ik van makreel geweest, dan was ik niet naar jou gezonden."
In het district Southwark in centraaal Londen (Londinium) werd een amfoor teruggevonden met een geschilderd opschrift(RIB 2492.24.). De tekst ervan luidt:
liquam(en) / Antipol(itanum) / exc(ellens) / L(uci) Tett(i)i Afri-/cani Afri(cani)
De voortreffelijkste vissaus van Lucius Tettius Africanus uit Antipolis; (product) van Africanus.
De amfoor dateert van de periode van 69 tot 96 na Christus, dus ongeveer uit dezelfde periode als het gedichtje van Martialis. Ook uit Plinius (NH xxxi 43) is het bekend dat vissers van Antipolis of Antibes muria produceerden. Die muria van tonijn was in vergelijking met sauzen van makreel goedkoop en dus vooral bedoeld voor de lagere bevolking. Liquamen daarentegen was een veel verfijndere, heldere vissaus. Het verschil met garum is klein en doorgaans worden beide termen door elkaar gebruikt. En zo weet men dan weer dat verfijnde vissaus vanuit Antibes in amforen naar Britannia werd vervoerd.
Foto's: Italiaanse overheid & RIB