Toen ik einde 2025 in Rome was liep ik nog eens het museum van de Ara Pacis van de Amerikaanse architect Richard Meier binnen. Op de zuidzijde van de dit meesterwerk aan de kant van de Via di Ripetta kan de toeschouwer de processie bewonderen waarop Augustus zelf afgebeeld staat samen met verschillende leden van de Iulii en enkele hoogwaardigheidsbekleders, onder wie Marcus Agrippa. Augustus is afgebeeld als pontifex maximus , vergezeld door lictoren en priesters. De betekenis is duidelijk: Augustus, een "vir pius", een godvruchtig man, dankt de goden voor de Pax Romana. Het huis van de Iulii is de beste garantie voor de Romeinse vrede.
Keizer Augustus was een zelfverklaarde vredesstichter die zich graag op die manier presenteerde. Hij was de eerste keizer die systematisch munten, bouwkunst, beeldende kunsten, opschriften en literatuur aanwendde om zichzelf op het voorplan te plaatsen als een piëteitsvolle vader van het vaderland. Dat heeft tot gevolg dat hij tot op de dag van vandaag door nogal wat mensen die geschoold zijn in de klassieke traditie wordt beschouwd als een bijzonder staatsman. Marcel Dierickx beschreef in zijn ‘Geschiedenis van België’ (1956-1975), het invloedrijke handboek uit mijn oude humaniora, hoe de Romeinse vrede (Pax Romana) een belangrijke rol speelde in de bloei van handel en economische activiteiten in de Lage Landen. De Romeinse overheersing zorgde niet alleen voor stabiliteit en orde, maar droeg ook bij tot de beschaving van de gebieden die onder Romeins gezag vielen.
Echter, keizer Augustus was niet de vredesstichter en nobele staatsman waarvoor hij vaak doorgaat. Weinige autocraten kwamen op zo een sinistere wijze aan de macht en voerden zoveel oorlogen als deze man die zich presenteerde als de hersteller van de Romeinse vrede en de vader van de Res Publica. Zoals ik beschreef in ‘Rome en de Lage Landen. Een geschiedenis van Caesar tot Clovis’ was deze keizer echter een brute imperialist in de beste Romeinse traditie die tot het einde van zijn leven getracht heeft het Romeinse Rijk uit te breiden tot aan de Elbe. De Romeinse legioenen hebben tijdens zijn bewind in onze streken geen vrede en beschaving gebracht. Vergilius, die hoorde tot de literaire kring van Maecenas, één van de boezemvrienden van Augustus, verwoordde het in de Aeneïs, het nationale epos voor het Romeinse volk, als volgt: "Maar gij, Romein, bedenk dat gij de volken onder uw hoge heerschappij moet dwingen” (vert. A. Van Wilderode). Net zoals deze sinistere politicus met de moordende proscripties komaf maakte met zijn politieke tegenstanderts in Rome, zo sloeg hij de opstanden in het verre Gallië met harde hand neer. Ondertussen schreef Tactitus in het eerste boek van zijn Annales over het bewind van de keizer: “De aloude normen en waarden in de politiek waren dan ook spoorloos. Gelijkheid van burgers was opgegeven, iedereen wachtte op keizerlijke bevelen.”(vert. V. Hunink, 2021). Het is de verdienste van Ronald Syme dat hij met zijn boek The Roman Revolution (1938) de Augusteïsche ‘idylle’ wist te doorprikken en de keizer in de eerste plaats als een kille, berekende en meedogenloze machtspoliticus neerzette die de vrijheid van de Romeinse senaat verving door een efficiënte, maar totalitaire controle.